Το ιστορικό και οι «ένδοξες μέρες» του χώρου: Από τις φωτογραφίες φαίνεται ξεκάθαρα ότι το υπόστεγο του ναυπηγείου, που κατασκευάστηκε γύρω στο 1942 από τους Βουλγάρους, έχει αφεθεί στο έλεος του καιρού και είναι έτοιμο να καταρρεύσει, με κίνδυνο να θρηνήσουμε συμπολίτες μας.
Υπενθυμίζω ότι στον χώρο αυτό κατασκευάστηκαν για πρώτη φορά στην Ελλάδα τρία μοντέλα ξύλινων Chris Craft, τα οποία μάλιστα βραβεύτηκαν στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης. Εκεί ναυπηγήθηκαν γιοτ, τρεχαντήρια, καραβόσκαρα, Liberty, πέραμα, βαρκαλάδες, τουριστικά σκάφη – όπως το «Κρισταμπέλ» το 1960 – ενώ πραγματοποιήθηκε ακόμη και εξαγωγή βενζινακάτου στην Αμερική. Στα τελευταία χρόνια λειτουργούσαν και τρεις μήτρες κατασκευής πλαστικών σκαφών κ.ά.
Εδώ ο μάστορας Μιχάλης Μοσχάτος από τη Σύμη, κορυφαίος καραβομαραγκός, όπως και ο γιος του Παντελής, δημιούργησαν ένα από τα καλύτερα ναυπηγεία της Ελλάδας, το οποίο συναγωνιζόταν το ναυπηγείο του Ψαρού στο Πέραμα. Κατασκεύαζαν μάλιστα ταυτόχρονα τέσσερα σκάφη των 24 μέτρων μέσα σε έναν χρόνο.
Στον χώρο αυτό ιδρύθηκε και δοξάστηκε η καβαλιώτικη παραδοσιακή ναυπηγική τέχνη. Εδώ σχεδιάστηκαν, στη σάλα του υπόστεγου, τα περίφημα σκαριά της οικογένειας Μοσχάτου. Στο ναυπηγείο εργάστηκαν και πολλοί άλλοι μάστορες: ο μαστρο-Στάθης Πράτσας, ο Νίκος Κάππ.ας, ο Τάκης Τσαλόγλου, ο Σταύρος Τσουρούς κ.ά. Υπήρχε επίσης παλαιότερα και το ναυπηγείο του εξαιρετικού καραβομαραγκού Βαβάκια, τον οποίο στη συνέχεια προσέλαβε γερμανική εταιρεία.
Μετά την οικογένεια Μοσχάτου, από το 1971 έως το 2014, το ναυπηγείο ανέλαβε συνεταιρισμός επτά συνέταιρων( από μάστορες του Μοσχάτου) απασχολώντας περίπου δεκαπέντε εργαζόμενους. Μέχρι τότε, στη σάλα του υπόστεγου συνεχίζονταν ο σχεδιασμός και η κατασκευή διαφόρων σκαριών.
Στα Καλαφατιά επίσης τραβούσαν παραδοσιακά για συντήρηση και επισκευές καΐκια:
- ο Γ. Δρόμβος (Σπανός), αργότερα ο Χαΐτας και ο Μενάκιας για τα μεγάλα σκάφη,
- ο Μανώλης Θανόγλου μαζί με τον γαμπρό του Γ. Βλάχο, για τα μικρότερα,
- καθώς και ο Ρούσος με τον ανιψιό του Τζανή στο κέντρο του ναυπηγείου , για τα πολύ μικρά σκάφη.
Πέριξ του ναυπηγείου λειτουργούσαν και πολλές άλλες επιχειρήσεις και εργαστήρια, όπως μηχανουργεία, χυτήρια, σιδηρουργεία, κατασκευαστές αγκυρών κ.ά., απασχολώντας μηχανικούς, υδραυλικούς, ηλεκτρολόγους, μπογιατζήδες κ.λπ.
Η σημασία του χώρου για την Καβάλα και η ανάγκη να διασωθεί
Τα Καλαφατιά και η γύρω περιοχή αποτελούσαν έναν ιδιαίτερα σημαντικό βιομηχανικό χώρο με έντονη οικονομική δραστηριότητα. Πρόκειται για ένα πολύτιμο κομμάτι της βιομηχανικής μας ιστορίας, το οποίο οφείλουμε να αγωνιστούμε για να διατηρηθεί και να αξιοποιηθεί προς όφελος της τοπικής οικονομίας.
Σήμερα ο χώρος αυτός διαφημίζεται σε όλους τους τουριστικούς οδηγούς. Οι φωτογραφίες του, μαζί με το ταβερνάκι, έχουν ταξιδέψει σε όλον τον κόσμο. Λειτουργεί επίσης ως χώρος πολιτισμού, φιλοξενώντας θεατρικές και μουσικές παραστάσεις. Εκατοντάδες τουρίστες τον επισκέπτονται κάθε χρόνο για να τον δουν και να απολαύσουν το τσιπουράκι τους στην εξαιρετική ταβερνούλα που υπάρχει εκεί.
Ο χώρος αυτός θα μπορούσε να αποτελέσει μοναδικό τουριστικό προϊόν, προς όφελος της τοπικής οικονομίας. Δεν υπάρχει αλλού παραδοσιακό ναυπηγείο στο κέντρο πόλης. Για την επίτευξη αυτού του στόχου δεν απαιτούνται πολλά χρήματα: πρώτα πρέπει να επισκευαστεί το υπόστεγο και να αποκατασταθεί η σάλα, ώστε σε καθορισμένες ημέρες και ώρες να παρουσιάζεται στους επισκέπτες ο τρόπος σχεδιασμού των παραδοσιακών σκαριών. Στον υπόλοιπο χώρο του ναυπηγείου μπορούν να γίνουν οι απαραίτητες εργασίες για την παραδοσιακή ανέλκυση καϊκιών προς συντήρηση και επισκευή.
Σήμερα πολλά ψαροκάικα αναγκάζονται να πηγαίνουν μέχρι τον Παγασητικό Κόλπο (Π.Ε. Μαγνησίας) για εργασίες συντήρησης, με αποτέλεσμα απώλεια εσόδων για την περιοχή μας. Ο χώρος συντήρησης, εφόσον λειτουργήσει σωστά, πρέπει να διατηρείται καθαρός και να είναι επισκέψιμος από τους τουρίστες.
Στις 23/2/2002 δημοσίευσα στον τοπικό τύπο, προβλέποντας ότι ο βιομηχανικός αυτός χώρος κινδυνεύει να μετατραπεί σε έναν τεράστιο σκουπιδότοπο στο κέντρο της Καβάλας – πίσω από το εμβληματικό μνημείο των Καμαρών και δίπλα στην παραδοσιακή συνοικία της Παναγίας – είχα προτείνει στο Δημοτικό Συμβούλιο σαν Δημοτικός Σύμβουλος τη δημιουργία Μουσείου Παραδοσιακής Ναυπηγικής Τέχνης, σε συνδυασμό με σχολή καραβομαραγκών. Τότε υπήρχαν ακόμη πολλά παλιά μαστόρια. Σήμερα, δυστυχώς, έχουν απομείνει μόλις τρία, με κίνδυνο να χαθεί οριστικά αυτή η τέχνη και η συσσωρευμένη τεχνογνωσία.
Η πρόταση αξιοποίησης
Η πρόταση προέβλεπε ένα ναυπηγείο που θα λειτουργούσε ταυτόχρονα ως ζωντανό, διαδραστικό μουσείο, χωρίς λειτουργικά έξοδα για τον Δήμο.
Αργότερα, ο τέως περιφερειάρχης και δήμαρχος Σάμου Μιχάλης Αγγελόπουλος σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, και το Υπουργείο Πολιτισμού δημιούργησαν τη μοναδική σχολή παραδοσιακής ναυπηγικής τέχνης – καραβομαραγκών.
Ιδρύσαμε τότε ως Ι.Κ.Κ.Ι.Κ. το Ινστιτούτο Παραδοσιακής Ναυπηγικής Τέχνης, με σκοπό την αξιοποίηση του χώρου και των Καβαλιωτών ναυπηγών που ζουν στην Αθήνα, και έδειξαν ενδιαφέρον και έπιασαν αμέσως δουλειά για την υλοποίηση του στόχου αυτού. Αξίζει επίσης να αναφερθεί το μεγάλο ενδιαφέρον που έδειξε ο τότε διευθυντής του ΟΑΕΔ, κ. Ιωάννης Πασχαλίδης (σημερινός βουλευτής Ν.Δ.), για τη δημιουργία σχολής μέσω του ΟΑΕΔ, ο οποίος διέθετε και τον απαραίτητο εξοπλισμό.
Σήμερα δεν υπάρχει καμία δικαιολογία. Είναι ντροπή να αφήνουμε να σβήνει η ιστορία ενός και πλέον αιώνα. Το ναυπηγείο είναι χαρακτηρισμένος χώρος από το σχέδιο πόλης – το αναφέρω για να μη βάζουν κάποιοι άλλα πράγματα στο μυαλό τους.
Είναι πλέον καθήκον των Καβαλιωτών να διασώσουμε το ναυπηγείο, με πρώτη προτεραιότητα την άμεση επισκευή του υπόστεγου από τους ιδιοκτήτες.
Οφείλουμε να αγωνιστούμε για τη διάσωσή του.
Από πού πηγάζει το ενδιαφέρον μου
Το ΙΚΚΙΚ, καταστατικά, ασχολείται με τη βιομηχανική και κοινωνική ιστορία.
Γεννήθηκα και μεγάλωσα πάνω από τα Καλαφατιά – εκεί βρίσκεται το πατρικό μου σπίτι. Εκεί παίζαμε παιδιά, φτιάχναμε βαρκούλες και σπαθιά. Εκεί πιάσαμε για πρώτη φορά δουλειά ως μαθητές, εκεί κόψαμε τα χέρια μας με το σκαρπέλο. Και το λέω για πρώτη φορά δημόσια: είχα γραφτεί μάλιστα στη Σχολή Ναυπηγών της Τεργέστης.
